พจนานุกรมคำศัพท์เทคนิค (Technical Taxonomy & Glossary)
เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ที่กำลังศึกษาบทความวิจัยและคู่มือการเรียนรู้ Dime Learning Library ได้รวบรวมและจัดหมวดหมู่คำศัพท์เทคนิคที่พบบ่อย พร้อมคำอธิบายภาษาไทยที่เข้าใจง่าย ดังนี้:
1. คำศัพท์ด้านโครงสร้างบล็อกเชน (Blockchain Architecture)
- Block (บล็อก): หน่วยบรรจุข้อมูลธุรกรรมที่ถูกจัดกลุ่มและบันทึกเข้าด้วยกัน มีการเชื่อมต่อกับบล็อกก่อนหน้าด้วยค่าแฮช
- Block Height (ความสูงของบล็อก): ลำดับตัวเลขที่ระบุตำแหน่งของบล็อกในสายบล็อกเชน นับเริ่มต้นจากบล็อกแรกสุด (Genesis Block) ที่ความสูง 0
- Genesis Block: บล็อกแรกสุดที่ถูกสร้างขึ้นเมื่อเครือข่ายบล็อกเชนเริ่มต้นทำงาน
- Immutability (ความไม่สามารถแก้ไขได้): คุณสมบัติทางคณิตศาสตร์ที่ทำให้ข้อมูลที่ถูกบันทึกลงบล็อกเชนแล้ว ไม่สามารถถูกดัดแปลงหรือลบย้อนหลังได้
- Mempool (Memory Pool): พื้นที่พักข้อมูลชั่วคราวในหน่วยความจำของโหนด สำหรับจัดเก็บธุรกรรมที่รอการหยิบไปบรรจุลงในบล็อกใหม่
- State (สถานะ): ข้อมูลภาพรวมของระบบ ณ เวลาใดเวลาหนึ่ง เช่น ยอดคงเหลือของบัญชีทั้งหมด หรือข้อมูลตัวแปรของ Smart Contract
2. คำศัพท์ด้านวิทยาการรหัสลับและความปลอดภัย (Cryptography & Security)
- Asymmetric Cryptography (การเข้ารหัสแบบอสมมาตร): ระบบการเข้ารหัสที่ใช้คู่กุญแจสองดอก (Public Key และ Private Key) ทำงานร่วมกัน
- Public Key (กุญแจสาธารณะ): กุญแจที่เปิดเผยแก่สาธารณะได้ ใช้เพื่อสร้างที่อยู่ (Address) และตรวจสอบลายเซ็นดิจิทัล
- Private Key (กุญแจส่วนตัว): ข้อมูลความลับทางคณิตศาสตร์ที่เจ้าของบัญชีต้องเก็บรักษา ห้ามเปิดเผยเด็ดขาด ใช้สำหรับสร้างลายเซ็นดิจิทัล
- Digital Signature (ลายเซ็นดิจิทัล): รหัสยืนยันทางคณิตศาสตร์ที่พิสูจน์ว่าธุรกรรมนั้นถูกสร้างขึ้นโดยผู้ถือกุญแจส่วนตัวจริง โดยไม่ต้องเปิดเผยตัวกุญแจ
- Hash Function (ฟังก์ชันแฮช): อัลกอริทึมทางคณิตศาสตร์ที่แปลงข้อมูลขนาดใดก็ได้ให้กลายเป็นสตริงความยาวคงที่ (เช่น SHA-256) โดยไม่สามารถคำนวณย้อนกลับได้
- Seed Phrase / Mnemonic Phrase (รหัสกู้คืน): ชุดคำศัพท์ภาษาอังกฤษ 12 หรือ 24 คำ ที่ใช้สร้างคู่กุญแจทั้งหมดในกระเป๋าดิจิทัลตามมาตรฐาน BIP-39
3. คำศัพท์ด้านระบบเครือข่ายและฉันทามติ (Consensus & Network)
- Consensus (ฉันทามติ): ข้อตกลงร่วมกันของโหนดในเครือข่ายกระจายศูนย์ เพื่อตัดสินว่าข้อมูลบล็อกใดถูกต้องและเป็นทางการ
- Validator (ผู้ตรวจสอบ): เครื่องเซิร์ฟเวอร์ในเครือข่ายที่ทำหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องของธุรกรรมและสร้างบล็อกข้อมูลใหม่
- Finality (ความเด็ดขาดของข้อมูล): จุดเวลาที่ธุรกรรมได้รับการยืนยันจนไม่สามารถถูกย้อนกลับหรือเปลี่ยนแปลงได้อีก
- Gossip Protocol: โปรโตคอลการสื่อสารแบบ P2P ที่ให้โหนดส่งต่อข้อมูลไปยังโหนดข้างเคียงอย่างรวดเร็วคล้ายการกระจายข่าว
- TPS (Transactions Per Second): หน่วยวัดขีดความสามารถในการประมวลผลธุรกรรมของเครือข่ายต่อหนึ่งวินาที
- Fork (การแตกแขนงของบล็อก): สถานการณ์ที่สายบล็อกเชนแยกออกเป็นสองเส้นทางคู่ขนาน อาจเกิดชั่วคราวจากความหน่วงของเครือข่าย หรือถาวรจากการเปลี่ยนกฎของระบบ
4. คำศัพท์ด้านระบบนิเวศและเครื่องมือ (Ecosystem & Tools)
- Block Explorer: เว็บแอปพลิเคชันสำหรับค้นหาและตรวจสอบรายละเอียดบล็อก ธุรกรรม และสถานะของบัญชีบนเครือข่ายสาธารณะ
- RPC Node (Remote Procedure Call): โหนดที่เปิดช่องทางให้อินเทอร์เฟซผู้ใช้หรือแอปพลิเคชันสามารถส่งคำสั่งและอ่านข้อมูลจากบล็อกเชน
- Smart Contract: โปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่ถูกบันทึกและทำงานบนบล็อกเชนโดยอัตโนมัติตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในโค้ด